arābõ ¤49 vi
(a) hargneda, katki minna ▫ irt - Sukā arābõb. Sukk hargneb. ▫ Zeķe irst.
(b) laguneda ▫ izjukt - Tarā arābiz jarā. Aed lagunes ära. ▫ Sēta izjuka.
(c) kokku variseda ▫ sabrukt - ku’bbõ arābõ kokku variseda ~ kokku kukkuda ▫ sabrukt ~ sagāzties
- Je’l arābõb. Elamu laguneb. ▫ Ēka sabrūk. Ta arābõb ku’bbõ. Ta variseb kokku. ▫ Viņš sabrūk. KK78a52
(d) lahti minna ▫ atraisīties (par sējumu, mezglu) - Suoļm arābõb. Sõlm läheb lahti. ▫ Mezgls atraisās.
(e) sünnitada ▫ dzemdēt - Nai arābõb. Naine sünnitab. ▫ Sieviete dzemdē. Nai arābiz jarā, laps kandtõb āiga le’bbõ. Naine sünnitas ära, lapsekandmisaeg läbi. ▫ Sieviete piedzemdēja, grūtniecības laiks beidzās. KK78a52
|
bressõ ¤36 vt pragada ▫ strostēt - Nai bresīz mīeztõ, ku ta tu’ļ jūobõn kuodāj. Naine pragas mehega, kui see tuli joobnult koju. ▫ Sieva strostēja vīru, kad viņš ieradās piedzēries mājās. 86a24
|
ertļõ ¤58 vt
(a) ärritada, õrritada ▫ kaitināt - Se nai tǟnda ertļõb kõzīzõks. See naine ärritab teda vihaseks. ▫ Šī sieviete sakaitina viņu dusmīgu. Ta mīnda ertļõb eņtš rõkkõks. Ta ärritab mind oma jutuga. ▫ Viņš kaitina mani ar savu runu. Ta ertļõb tūoizta. Ta õrritab teist. ▫ Viņš kaitina otru. KK77a; KK78a36
(b) näägutada ▫ ķircināt - Ne mīnda ertļõbõd. Nad näägutavad mind. ▫ Viņi mani ķircina.
(c) ähvardada ▫ draudēt Ap4.21 |
jak *79 s jakk ▫ jaka - jak ǭ’rõn jakiriie ▫ jakas drēbe; kakš jakkõ kaks jakki ▫ divas jakas
- Nai piezūb jakkõ. Naine peseb jakki. ▫ Sieviete mazgā jaku. Kieud pǟl kuijõbõd jakūd. Nööri peal kuivavad jakid. ▫ Uz virves žūst jakas. Līžõn u’m pǟgiņ jakīdi. Liisul on palju jakke. ▫ Līzei ir daudz jaku.
|
kang|ku’d *76 s kangakudumine ▫ aušana - nai kangku’d sizālõs naine kangakudumise juures ▫ sieviete aužot KK34II5
|
kū’oḑõn 1 adv
(a) otse ▫ taisni - Ligīd kū’oḑõn! Minge otse! ▫ Ejiet taisni! Lǭja īrgõb lǟ’dõ kū’oḑõn merkõn pǟlõ. Paat hakkab minema otse märgi peale. ▫ Laiva sāk iet taisni uz mērķi. J21
(b) just, lausa ▫ tieši, taisni - kū’oḑõn ne’i just nii ▫ tieši tā; kū’oḑõn nemē justkui ▫ tieši kā; kū’oḑõn siļmõz kītõ otse näkku öelda ▫ pateikt tieši acīs; kū’oḑõn si’z just siis ▫ tieši tad; kū’oḑõn vastõpē’ḑõn otse vastupidi ▫ tieši otrādi J23
- Kū’oḑõn tämpõ ta i’z tu’l. Just täna ta ei tulnud. ▫ Tieši šodien viņš neatnāca. Kū’oḑõn sīepierāst ma tu’ļ. Just sellepärast ma tulin. ▫ Tieši tādēļ es atnācu. Tä’m nai u’m kū’oḑõn šizofrēnik. Tema naine on lausa skisofreenik ▫ Viņa sieva ir taisni šizofrēniķe. 152.2
|
kūonda *46 s kand ▫ papēdis - Ta ī’ediz potīļkabālõks kūonda kațki. Ta lõikas pudelikilluga kanna katki. ▫ Viņš ar pudeles gabalu sagrieza papēdi. Polākõz ailiz ne’i kierdõ, ku kūondad ī’d vīlkizt. Poiss jooksis nii kiiresti, et jalakannad ainult välkusid. ▫ Zēns skrēja tik ātri, ka papēži vien zibēja. Nai u’m mi’n kūonda allõ. Naine on mu kanna all. ▫ Sieva ir zem manas tupeles [~ papēža]. Ta i’z lask mittõ kuondõ mǭ jū’r. Ta ei lasknud kandagi maha. ▫ Viņš pat papēdi nepielika pie zemes. KK77 a; 79.4
|
lǟlam 2 *158 adj
(a) raske, ränk ▫ grūts, smags - lǟlam i’lzāndami raske ülesanne ▫ grūts uzdevums; lǟlam pǟ raske pea ▫ grūta galva; lǟlam kāndam raske kandam ▫ smaga nasta; lǟlam tīe raske töö ▫ smags darbs; lǟlam ȭ’gt raske õhk ▫ sasmacis gaiss E IVe
(b) rase ▫ grūts, stāvoklī - lǟlam nai rase naine ▫ grūtniece; lǟlamd jālgad pǟl raskejalgne, rase ▫ uz grūtām kājām; lǟlamõks īedõ rasedaks jääda ▫ kļūt grūtai; lǟlamõn vȱlda rase olla ▫ būt grūtai
- Ta u’m lǟlam, ku ta vȯ’dlõb eņtšõn lapstā . Ta on rase, kui ta ootab enesele last. ▫ Viņa ir grūta, kad viņa gaida sev bērnu. KK77 a
(c) tiine ▫ grūsns - Jelāj u’m lǟlam, ku ta u’m vȯ’ddõltõb. Loom on tiine, kui ta ootab. ▫ Dzīvnieks ir grūsns, kad viņš ir gaidībās. KK77 a
|
mī’eli *201 adj mehelik, mehine ▫ vīrišķīgs - mī’eli mīez mehine mees ▫ vīrišķīgs vīrs; mī’eli nai mehelik naine ▫ vīrišķīga sieviete
|
nai *191 s naine ▫ sieviete, sieva - nāizta võttõ naist võtta ▫ ņemt sievu; eņtš naistõ la’ggõ oma naisest lahutada ▫ šķirties no savas sievas
- Ta tǭ’b siedā neitstõ nāizõks. Ta tahab seda neiut naiseks. ▫ Viņš grib to meitu par sievu. KK78b44
|
piekslõ 1 ¤58 vi ringi hulkuda, ringi ajada ▫ blandīties, vazāties - piekslõ naiztkõks naistega mehkeldada ▫ pīties ar sievietēm
- Piekslõb immõrkouți, kis ä’b võrk tīedõ tī’edõ. Ringi hulgub, kes ei viitsi tööd teha. ▫ Blandās apkārt [tāds], kurš nevēlas darīt darbu. Ta piekslõb kilā kouți. Ta ajab küla mööda ringi. ▫ Viņš vazājas pa ciemu. Nai piekslõb munt mī’edkõks, mīez munt naiztkõks. Naine ajab ringi teiste meestega, mees teiste naistega. ▫ Sieviete pinas ar citiem vīriešiem, vīrietis ar citām sievietēm. KK78b16
|
rumāli *200 adj
(a) räpane ▫ netīrs, netīrīgs = räppi, mustā- Ta ä’b pie’z ēņtšta, ta u’m rumāli. Ta ei pese ennast, ta on räpane. ▫ Viņš nemazgājas, viņš ir netīrs.
(b) rõve, rüve, siivutu, kõlvatu ▫ rupjš, nepiedienīgs, neķītrs - rumāli rõk rüve jutt ▫ rupja runa; rumālizt sõnād rüvedad sõnad ▫ neķītri vārdi
- Rumāli nai kǟ’b piekslõ mī’edkõks. Siivutu naine käib meestega ringi ajamas. ▫ Neķītra sieva dauzās ar vīriešiem apkārt. Ef5.5
(c) ohjeldamatu ▫ nesavaldīgs 2Tm3.3 |
va’imi *201 adj
(a) terav ▫ ass, griezīgs - va’imi põzāg terav puru ▫ asas šķembas
- Pi’ņņõn at piškizt va’imizt ambõd ne’iku kirrõd. Koeral on väiksed teravad hambad nagu kirved. ▫ Sunim ir mazi asi zobi kā cirvji. Va’imi veis, lāška nai. Terav nuga, laisk naine. ▫ Ass nazis, slinka sieva. KK77 a; KK78a2
(b) läbilõikav, räige ▫ spalgs, griezīgs - va’imi ēļ läbilõikav hääl ▫ spalga balss
|
vǭ’jli *201 adj
(a) kehv ▫ vājš, vārgs - vǭ’jli tīerat kehv tervis ▫ vāja veselība
(b) kõhn ▫ vājš, kalsns - Ne’i vǭjli, mūd ä’b ūo, ku lū ja nǭ’gõ. Nii kõhn, muud ei ole kui luu ja nahk. ▫ Tik vājš, cita nav kā kauli un āda. Ta īeb vǭ’jlizõks. Ta jääb kõhnaks. ▫ Viņš kļūst kalsns. Se nai u’m vǭ’jli nemē va pīkliestā. See naine on kõhn nagu va soolalest. ▫ Tā sieviete ir kalsna kā sālīta bute.
(c) vaimupuudega ▫ garā vājš KK77 |
